De politie stopt met de opvang en vervoer van 'verwarde personen'

Bijgewerkt: 8 mei 2019

De Monitor |


Korpschef Pieter-Jaap Aalbersberg in gesprek met presentator Teun van de Keuken

‘Het vuur is mooi. God is groot. Hij heeft mij deze opdracht gegeven,' schalt er over de Amsterdamse daken. Het is zaterdagmiddag, 30 april 2016. Omstanders van de Spuistraat kijken omhoog en ik loop toevallig langs. Op de zevende verdieping van een brandend tabakspand balanceert een man op een steiger. Een arrestatieteam en een onderhandelaar proberen hem naar beneden te halen, maar er lijkt nauwelijks contact mogelijk te zijn. Als ik later in de trein naar Hilversum zit zie ik de volgende tweet voorbij komen: @Politie_Adam: Brand Wijdesteeg: De verwarde man is van het dak gesprongen en overleden.


Enkele dagen na zijn overlijden lees ik in Het Parool een kort profiel over deze man. Hij heette Norman, werd geboren op 3 januari 1965 in Mölln en zou in ‘verwarde’ toestand van de steiger zijn gesprongen. Familie of vrienden had hij niet. Zijn uitvaart duurde dan ook amper een half uur. Een bloemstuk van de gemeente met een wit lint lag op zijn kist, zonder afscheidstekst.


Het is het begin van een onderzoek dat bijna twee jaar zal duren en start bij de politie. Want de cijfers van verwarde mensen die in aanraking komen met de politie zijn explosief gestegen. In 2015 kwamen er ruim 65.000 meldingen bij de politie binnen, een stijging van 65% ten opzichte van vijf jaar geleden.


In 2015 kwamen er ruim 65.000 meldingen bij de politie binnen, een stijging van 65% ten opzichte van vijf jaar geleden.

Intensieve gesprekken

Het vergt intensieve gesprekken met de politie om uiteindelijk een interview te krijgen met de Amsterdamse Korpschef Pieter-Jaap Aalbersberg, dossierhouder bij de Nationale Politie én lid van het Aanjaagteam Verwarde Personen, een commissie aangesteld door minister Edith Schippers van Volksgezondheid die de problematiek moet onderzoeken.  


Tijdens het interview geeft Aalbersberg openheid van zaken over de frustraties bij de politie. Hij verwijt GGZ-instellingen het gebrek aan hulp voor juist deze ingewikkelde en zware groep patiënten. Mensen die zo ver weg zinken en in het diepst van hun crisis een gevaar vormen voor zichzelf én de samenleving worden overgelaten aan politieagenten die geen GGZ-hulpverlener zijn.


In de unieke bodycam-beelden die Aalbersberg uiteindelijk aan ons vrij geeft zien we hoe de politie letterlijk worstelt met deze doelgroep. Ze worden vaak geboeid en door agenten afgevoerd in een politiebusje om vervolgens naar de dichtstbijzijnde arrestantencel gereden te worden. Daar kan het een aantal uren duren voordat een arts ter plaatse is om te beoordelen welke zorg iemand nodig heeft. Of ze worden zonder zorg weer naar huis gestuurd als de situatie weer is gekalmeerd. Met grote kans op herhaling en alle gevaren voor de maatschappij tot gevolg.


Aalbersberg vindt het daarom onverantwoord en sterker nog, vanaf 1 januari 2017 stopt de politie met de opvang van personen met verward gedrag die geen strafbaar feit hebben gepleegd, en gaat ze ook niet meer vervoeren. ‘De politie is er om boeven te vangen, niet om patiënten met handboeien in een auto mee te nemen. Dat moeten we niet willen. Dat is niet humaan en bovendien hebben wij ook niet de juridisch basis om deze mensen op te pakken als ze geen strafrechtelijk feit hebben gepleegd,’ aldus Aalbersberg.


Meelopen bij verschillende GGZ-instellingen

De uitspraken van Aalbersberg zijn nieuwswaardig, maar ik wil niet alleen óver ‘verwarde mensen’ praten, maar ook juist mét hen. Het onderzoek verdiept zich daarom richting de GGZ-instellingen. Want wie zijn deze ‘verwarde’ mensen, hoe worden ze begeleid en is de hulp die geboden wordt wel voldoende? Om zelf een beeld te vormen hoe de opvang van de ernstig verwarde mensen is geregeld, lopen we meerdere dagen mee bij verschillende GGZ-instellingen. Met als doel: filmen op de plek waar de mensen in crisis worden opgevangen.


Ik wil niet alleen óver ‘verwarde mensen’ praten, maar ook juist mét hen.

Het zijn complexe gesprekken omdat de GGZ-instellingen verantwoordelijk zijn voor de privacy van hun patiënten die niet toerekeningsvatbaar zijn. Maar uiteindelijk raken zij ook overtuigd van het publiekelijke en maatschappelijk belang om inzicht te geven in wie deze groep verwarde mensen zijn en hoe de zorg geregeld is of geregeld zou moeten zijn. We mogen filmen in bij de Opvang Verwarde Personen (OVP) in Den Haag waar mensen in psychische nood door de politie worden binnengebracht en direct worden opgevangen door GGZ-medewerkers, een wereld die normaal voor het oog van de camera verborgen blijft. Eén van de hulpverleners legt de vinger op de zere plek: ‘Het is een trieste ontwikkeling dat mensen eerst zo diep moeten zinken voordat ze de juiste hulp krijgen.’


Geen enkele gemeente in Nederland heeft de zorg voor verwarde personen op orde

Dit beeld wordt bevestigd door GGZ-baas Sjef Czyzewski. Hij spreekt namens het Aanjaagteam Verwarde Personen. Opmerkelijk is zijn openhartig kritische houding in het interview, omdat op dat moment het Aanjaagteam de eindconclusies van het onderzoek nog niet aan haar opdrachtgever, de minister van Volksgezondheid, overhandigd heeft. Vooruitlopend op deze conclusies stelt Czyzewski in de uitzending vast dat het opvangsysteem rondom mensen die in psychische nood verkeren inderdaad faalt en dat niet alleen: mensen komen vaker dan nodig in psychische nood terecht, terwijl dat voorkomen had kunnen worden. Geen enkele gemeente in Nederland heeft op dit moment namelijk de zorg voor verwarde personen op orde.


Czyzewski begrijpt dan ook de frustratie van de politie, maar is ervan overtuigd dat als de politie ermee stopt er nog meer mensen tussen wal en schip vallen dan nu al het geval is.  Sjef Czyzewski: ‘Dan kunnen er hele ernstige dingen gebeuren. U vroeg zojuist kunnen er doden vallen? Ja dan vallen er doden, inderdaad dan vallen er slachtoffers. Dat is volstrekt helder.’

'U vroeg zojuist kunnen er doden vallen? Ja dan vallen er doden, inderdaad dan vallen er slachtoffers. Dat is volstrekt helder.’

Czyzewski is dan ook niet tevreden over het tempo waarin de aanbevelingen van het Aanjaagteam Verwarde Personen wordt doorgevoerd: ‘Het Aanjaagteam Verwarde Personen heeft hele dringende adviezen gegeven en ik vind dat het tempo van die adviezen moet worden opgepakt, en de samenwerking die daarvoor nodig is tussen al die partijen, dat die ernstig tekort schiet. En dat kan ertoe leiden dat je op enig moment een breukvlak hebt omdat de politie is gestopt met het opvangen en vervoeren van verwarde personen, terwijl wij het nog niet op orde hebben. Laten we alsjeblieft zorgen dat het niet zover komt,’ aldus Czyzewski in onze eerste uitzending van ons dossier ‘Verwarde mensen’.


Impact

Dat Aalbersberg in onze uitzending zei te stoppen met de opvang en vervoer van verwarde personen bleek gevoelig te liggen en scherpte het politieke en publieke debat. Want als GGZ-instellingen de opvang blijkbaar niet geregeld hebben en agenten - die vaak als eerste ter plaatse zijn - geen hulp meer bieden, wie doet het dan wel?


Minister van der Steur van Veiligheid en Justitie floot Aalbersberg daarom twee dagen na onze eerste uitzending terug tijdens het mondeling vragenuurtje. De politie zal ook ná 1 januari verwarde personen opvangen en vervoeren zolang de GGZ die taak nog niet kan overnemen, aldus de minister. Tot frustratie van de politie die in onze uitzending aangegeven had dat ze geen juridische basis hebben om deze mensen op te pakken als ze geen strafrechtelijk feit hebben gepleegd.


Ondertussen heeft de minister van Volksgezondheid Edith Schippers beloofd te komen met een nieuw onderzoeksteam, het zogenoemde ‘schakelteam’, dat twee jaar lang de tijd krijgt om de aanbevelingen van het aanjaagteam te implementeren. Wat Czyzewski echter betreft ontbreekt het de ministers aan elk gevoel voor urgentie: ’Het aanjaagteam heeft hele dringende adviezen gegeven. En ik vind dat het tempo waarin die adviezen worden opgepakt, en de samenwerking die juist nodig is tussen alle partijen, dat die ernstig tekort schiet.’


De uitzending is hier te bekijken. Nieuwsgierig geworden naar ons gehele onderzoek over 'verwarde mensen'? Kijk dan hier.

50 keer bekeken
  • White Instagram Icon
  • White Twitter Icon
  • White LinkedIn Icon

PROUDLY MADE BY ANNE DE BLOK